KOBİ’LERİN AR-GE, İNOVASYON VE YATIRIM STRATEJİLERİNİ BELİRLEMELERİ İÇİN ÖNERİLER – BÖLÜM 3

BÖLÜM 3: UÇTAN UCA AR-GE – İNOVASYON ZİNCİRİNDE KATMA DEĞERLİ YATIRIM İÇİN TEŞVİK/HİBE OLANAKLARI

Ar-Ge tüm firmalar için çok önemli ve vazgeçilmez bir araçtır. Ancak nihai amaç olmamalıdır. Kar amacı güden iktisadi bir işletmenin amacı Ar-Ge çıktısını seri imalata döndürmek ve sonunda bunun için doğru yatırım yapmak olmalıdır. KOSGEB, TÜBİTAK ve ilgili Bakanlıkların mevzuatları incelendiğinde temel 2 destek unsuru ön plana çıkmaktadır.

Bunlardan ilki KOSGEB tarafından verilen TEKNOYATIRIM SERMAYESİ DESTEĞİ, diğeri ise 2019 yılında ekosisteme dahil olan ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yönetilen “Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi” programıdır.

KOBİ TEKNOLOJİK ÜRÜN YATIRIM DESTEK PROGRAMI

KOSGEB tarafından, aşağıda belirtilen şartları sağlayan firmalara sunulan bir yatırım destek programıdır. Programın ruhunda Ar-Ge odaklı çıktıların, yatırıma dönmesi, katma değerli üretime yol açması ve firmaya-sektöre-ülkeye gerekli katkıyı vermesidir. Özellikle ihracat çıktısı yaratacak, ithal ikamesi yaratacak orta-yüksek teknoloji ürünler daha cazip proje konuları olmaktadır. Bu program detayda;

• Ar-Ge/yenilik faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ürünlerin üretimini ve ticarileştirilmesini
• Orta – yüksek ve yüksek teknoloji alanında yer alan ve cari işlemler hesabına katkı sağlayacak ürünlerin yerli sanayi tarafından üretimini ve ticarileştirilmesini

sağlamak amacıyla işletmelerce gerçekleştirilecek yatırımları desteklemektir.Bu programın destek unsurları aşağıdaki gibidir;

**a Ar-Ge/yenilik faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ürünlerin üretimini ve ticarileştirilmesini sağlamak amacıyla yapılan başvurularda düşük ve orta düşük teknoloji alanlarında verilecek desteklerin üst limiti geri ödemeli 700.000 TL ve geri ödemesiz 300.000 TL olmak üzere toplam 1.000.000 TL’dir. Orta yüksek ve yüksek teknoloji alanlarında verilecek desteklerin üst limiti geri ödemeli 3.500.000 TL ve geri ödemesiz 1.500.000 TL olmak üzere toplam 5.000.000 TL’dir.

**b Orta – yüksek ve yüksek teknoloji alanında yer alan ve cari işlemler hesabına katkı sağlayacak ürünlerin yerli sanayi tarafından üretimini ve ticarileştirilmesini sağlamak amacıyla yapılan başvurularda desteklerin üst limiti geri ödemeli 4.200.000 TL ve geri ödemesiz 1.800.000 TL olmak üzere toplam 6.000.000 (TL’dir. Ayrıca erken ödeme talebinde uygulanan üst limitlerde Erken ödeme tutarı, desteklemeye ilişkin ilk kurul kararında belirtilen tahmini geri ödemeli destek tutarının %35 (otuz beş)’ini geçemez ve her hâlükârda destek üst limitinin %25 (yirmi beş)’ini aşamaz.” hükmü ile uyumlu olacak şekilde “Cari işlemler hesabına katkı sağlayacak ürünler” kapsamında gelen başvurular için tahmini geri ödemeli destek tutarında 4 milyon 200 Bin TL dikkate alınacaktır.

Program herkesin başvurusuna açık olmayıp, bazı ön şartları sağlamak gerekmektedir. Bunlar aşağıdaki gibidir;Başvuru Şartları:

1. **a bendi kapsamında yapılan başvurular için;

En çok 5 yıl önce alınmış Ar-Ge projesini tamamlandığını gösterir aşağıdaki belgelerden birine sahip olan,

a)KOSGEB ve diğer kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar veya uluslararası fonlar tarafından desteklenen ar-ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan,

b)Patent belgesi ile koruma altına alınan,

c)Doktora çalışması neticesinde ortaya çıkan,

d)Teknolojik Ürün (TÜR) Deneyim belgesi alan,

prototip çalışması tamamlanmış ürün için yapılması esastır. Ürün sahibi işletmeler veya ürünün fikri sınai mülkiyet ve telif haklarını sözleşme ile hak sahibinden devralmış işletmeler başvurabilir.

2. **b bendi kapsamında yapılan başvurular için;

a) Üretilecek ürünün; orta yüksek ve yüksek teknoloji alanında yer alması,

b) Üretilecek ürünün cari işlemler hesabına katkı sağlaması,

c) Yatırım projesi bütçesinin 10.000.000 (on milyon) TL’yi geçmemesi,

d) Başvuru sahibi işletmenin paydaş ile başvuruda bulunması esastır.

Programa başvuru 2 aşamalı olmaktadır. Program başvurusunda bir başvuru dokumanı ile birlikte teknik-mali fizibilite dosyası hazırlanmaktadır. Değerlendirme safhasında KOSGEB tarafından atanan 2 hakem süreci yürütmektedir. Hakemlerden 1 tanesi teknik, diğeri ise mali değerlendirme yapmaktadır. Sonrasında firma KOSGEB tarafından kurula çağrılmakta ve nihai değerlendirme yapılmaktadır. Kabul edilen projeler için sözleşme yapılmakta ve yürütme boyunca 6 aylık periyotlarla gelişme raporları yazılmaktadır.

TEKNOLOJİ ODAKLI SANAYİ HAMLESİ PROGRAMI

Kamu artık Ar-Ge için harcanan kaynakların katma değerle sonlanmasını, yatırıma dönüşmesini ve ülkeye ithal olarak giren ve rakamı yaklaşık 30 milyar USD olan 300 ürüne alternatif yaratmasını beklemektedir.

Bu nedenle 18 Eylül 2019’da yasalaşan Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Uygulama Programı Esasları Tebliği bu ekosistem için yeni bir dönemi başlatmıştır. Tebliğin tamamına Resmî Gazete’nin web sitesinden erişmek mümkündür. Yayınlanan tebliğ incelendiğinde Ar-Ge Hibeleri, TÜBİTAK ve KOSGEB Teşvikleri ve nihayetinde Yatırım Teşvik Uygulamaları tek pencere sisteminde toplanmıştır. Ülkenin öncelikli alanları en geniş hâli ile 8 ana başlığa indirgenmiştir. Bunlar Makine, Kimya, Eczacılık, Ulaşım Araçları, Bilgisayar, Elektronik, Elektrikli Teçhizat, Optik olarak belirlenmiştir. Sistem bu alanlar bazında yapılacak özel çağrılar ve bu çağrılar altında belirlenen ürünler bazında çalışacaktır. Yani teşvik sistemi de Ar-Ge hibe sistemi de ülkenin öncelikli ihtiyaçlarına göre yeniden dizayn edilmiştir. Bu dizayn çerçevesinde ilk çağrı 58 özel ürünle ve bazı teknoloji sınıflarıyla Makine alanında 3 Ekim 2019 tarihinde yayınlanmıştır. Çağrının detayları www.hamle.gov.tr adresinde bulunmaktadır. Başvurular 19 Ocak 2020’de tamamlanmış ve ilk safha değerlendirme süreçleri de bitirilmiştir. Başvuru dosyaları karar aşamasına gelmiştir.

Sistemin ruhuna bakacak olursak, faydaya dayalı bir sistemin hayata geçirildiğini görmek mümkündür. Sistem iki tip yeni teşvik mekanizmasını hayata geçirmektedir. Bunlar; Stratejik Teşvik, Proje Bazlı Teşviktir. 10 Milyon TL ile 50 Milyon TL arasında yapılacak yatırımlar Stratejik, 50 Milyon TL’nin üstündeki teşvikler ise Proje Bazlı olarak değerlendirilecektir. Sistem kullanıcılara yatırım yaparken, Ar-Ge ve ortaklıklar yapmaya da teşvik etmektedir. Firmalar yatırımdan kaynaklı teşvikleri kullanırken, KOSGEB kanalıyla Stratejik Ürün Desteği (5 milyon TL hibe) ve TÜBİTAK Ar-Ge Programları (%60 ile %75 arasında değişen hibeler) üzerinden hibelerden faydalanacaktır. Toplam 36 ay olarak kurgulanacak Ar-Ge ve Yatırım sistemi, bugüne kadar sunulmayan imkânları firmalara sunmaktadır. Bunlar arasında yer tahsisi, kamu alım garantisi, bordro teşvikleri, sermaye teşviki, banka kredi destekleri, nitelikli eleman hibeleri ve kurumlar vergisi teşvikleri yer almaktadır. Ar-Ge, Eş Anlı Ar-Ge ve Yatırım süreçlerinin kurgusunu içeren bir hazırlık dosyası bulunan sistem, ülkenin cari açığının düşmesi, katma değerli ürünlerin üretilebilmesi, sektör içi ve sektörler arası iş birliklerinin artması, arz-talep dengesinin doğal olarak kurulması, firmaların yetkinliklerinin gelişmesi, firmaların yurt dışına açılma olanaklarının artması gibi ülke için önemli çıktılar doğuracaktır. Bu sistem özellikle ülkemiz için arz güvenliği gerektiren Savunma Sanayi, Kimya, Eczacılık ve Yazılım alanlarında büyük fayda sağlayacaktır. Savunma sanayinin en büyük dar boğazlarından olan yan sanayinin gelişmesinde önemli çıktılar doğuracaktır.

Ocak ayında biten başvuru süreci için 2.çağrının bu yıl içerisinde diğer ürün grupları için yapılması beklenmektedir.